Τελικά, για όλα φταίνε οι μετανάστες...;

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Η Δράση μας» το Μάιο του 2010 με τίτλο 
«Ξένος ἤμην…»: Ἐπὶ τὸν «τύπον τῶν ἥλων» σ’ ένα υπαρκτό πρόβλημα
Το αναδημοσιεύουμε με την ευκαιρία της
Παγκόσμιας ημέρας κατά του ρατσισμού (21 Μαρτίου)

Η ελληνική μετανάστευση

Ήταν περίπου 50 χρόνια πριν. Τότε που η πατρίδα μας έβγαινε φτωχή και καθημαγμένη από τις συμπληγάδες του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και του επακολουθήσαντος σπαραγμού. Αδύνατη, ατροφική και πολιτικά ασταθής, έφερε μόνο τις δάφνες του πρόσφατου ηρωικού μεγαλείου της και της τεράστιας προσφοράς της στην παγκόσμια ιστορία μέσα από την αντίστασή της στον φασιστικό άξονα.

Ήταν τότε που η πατρίδα μας δεν μπορούσε να συγκρατήσει και να συντηρήσει τους νέους της. Αυτούς, που μαζικά την εγκατέλειπαν αναζητώντας εργασία και ένα καλύτερο μέλλον στις αγορές της Ευρώπης, της Αμερικής και της Αυστραλίας. Η αναζήτηση εργατικών χεριών απ’ αυτές τις χώρες γέννησε τα μεταναστευτικά κύματα των Ελλήνων, τα οποία με τη σειρά τους δημιούργησαν τις εξωελλαδικές κοινότητες σ’ όλο τον κόσμο.

Η αρχή της αναστροφής

Από τότε μέχρι σήμερα πολλά πράγματα άλλαξαν. Ο άθεος κραταιός υπαρκτός σοσιαλισμός κατέρρευσε απρόσμενα, δημιουργώντας τεράστια προβλήματα επιβίωσης στους ανθρώπους, που για 70 ολόκληρα χρόνια προσπαθούσε να τους πείσει ότι ήταν ο επίγειος παράδεισος! Η Αμερική, το αντίπαλον δέος της ψυχροπολεμικής περιόδου, αναδύθηκε αυτόματα σε αμοραλιστική παγκόσμια υπερδύναμη, καθορίζουσα βίαια και χωρίς ίχνος δικαίου τις τύχες των λαών, σύμφωνα με τα δικά της συμφέροντα.

Η Ευρώπη συνασπίσθηκε πολιτικο-οικονομικά με ενιαίο ευρωπαϊκό σύνταγμα, ευρωπαϊκό κοινό δίκαιο, ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, και ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα. Μέσα από αυτές τις τεράστιες πολιτικο-οικονομικές μεταβολές φθάνουμε στο σήμερα. Με τη φτωχή πατρίδα μας να μετεξελίσσεται από χώρα εξαγωγής ανθρώπινου δυναμικού σε χώρα υποδοχής των πάσης γης οικονομικά απελπισμένων, που προσβλέπουν στην πατρίδα μας την επιβίωσή τους και ελπίζουν να οικοδομήσουν εδώ ένα καλύτερο αύριο.

Σ’ αυτή την ιστορική πορεία των τελευταίων 50 περίπου χρόνων υπάρχει μια ημερομηνία σταθμός. Μια ημερομηνία, που πριν ακόμα έλθει, άλλοι την προσέγγιζαν σαν απειλή και άλλοι σαν ελπίδα. Είναι το 1992. Οι κάπως μεγαλύτεροι θα θυμούνται πόσος λόγος, λόγος ελπίδας αλλά και λόγος φοβίας δεν εκφράσθηκε πριν από αυτήν την καθοριστική χρονιά. Τη χρονιά της υπογραφής της πλήρους εντάξεώς μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Και τώρα, ύστερα από την ημερομηνία αυτή σταθμό, εύκολα κανείς μπορεί να αποτιμήσει ότι τόσο οι ελπίδες και άλλο τόσο και οι απειλές άρχισαν να εκπληρώνονται στην πατρίδα μας. Έγιναν τεράστια έργα. Ανέβηκε το βιοτικό επίπεδο. Γίναμε δελεαστική κοινωνία δυτικού τύπου, έτσι ώστε πολλοί να προσβλέπουν ότι εδώ θα οικοδομήσουν το καλύτερο γι’ αυτούς αύριο.

Ο «εκπολιτισμός» μας

Απ’ την άλλη οι φωνές όλων αυτών που προειδοποιούσαν ότι στη νέα πραγματικότητα η δική μας συμβολή δεν θα έπρεπε να ήταν οικονομική, αλλά πολιτισμική. Όλοι αυτοί που έκρουαν τον κώδωνα της αφύπνισης σε ό,τι αφορά στην ιστορία μας, την παράδοσή μας και την ορθόδοξη πίστη μας, χαρακτηρίστηκαν γραφικοί και εκτός του πνεύματος της νέας εποχής. Γίναμε λοιπόν μοντέρνοι… ευρωπαίοι!

Σπεύσαμε να απεμπολήσουμε την εθνική μας ιστορία. Στερώντας έτσι πρότυπα ηρωισμού από τις νέες γενιές. Αρνηθήκαμε κάθε τι παραδοσιακό και υιοθετήσαμε πιθηκίζοντας ό,τι ξενόφερτο. Προβάλαμε νέα ήθη και μοντέρνο τρόπο ζωής.
Κλονίσαμε τον θεσμό της οικογένειας, νομοθετώντας την εύκολη διάλυσή του με το αυτόματο, το συναινετικό διαζύγιο και τον πολιτικό γάμο. Νομοθετήσαμε τις εκτρώσεις για να γίνουμε μέσα σε λίγα χρόνια έθνος που γερνάει και φθίνει. 
Χτυπήσαμε, περιθωριοποιήσαμε και χλευάσαμε ό,τι εκκλησιαστικό και αγιοπνευματικό υπήρχε σ’ αυτό τον τόπο σαν παρωχημένο και οπισθοδρομικό!

Φταίνε οι ξένοι;

Και τώρα αισθανθήκαμε ότι απειλούμαστε! Ότι κινδυνεύουμε! Ότι αφελληνιζόμαστε! Και βρήκαμε την εύκολη απενοχοποίησή μας. Φταίνε οι ξένοι. Οι μετανάστες. Αυτοί που έχουν άλλα ήθη και έθιμα. Έχουν άλλη θρησκεία. Άλλη κουλτούρα. Θα γίνουμε ξένοι στον ίδιο μας τον τόπο, είπαμε. Να τους διώξουμε λοιπόν. Αφού, πολλοί από μας, αρκετούς από αυτούς τους εκμεταλλευτήκαμε βάναυσα και άδικα. Αφού τους βάλαμε να δουλέψουν στα χωράφια μας, με πολύ φθηνά μεροκάματα. Αφού μας κάνουν όλες τις δουλειές χωρίς ασφάλεια σαν να ήταν δούλοι μας. Αφού τους βάλαμε στα σπίτια μας, σαν οικιακούς βοηθούς, σαν baby sitters και φύλακες των γερόντων γονέων μας, αρνούμαστε να τους χορηγήσουμε οτιδήποτε γιατί… κινδυνεύουμε σαν έθνος!

Αλλά δεν είναι υποκρισία μια τέτοια αντιμετώπιση; Και δεν εθελοτυφλούμε επικίνδυνα, αρνούμενοι να δούμε το πρόβλημα και να το αντιμετωπίσουμε σωστά; 

Οι μουσουλμάνοι μετανάστες φταίνε που τα παιδιά μας δεν αναγνωρίζουν πλέον τα πρόσωπα του Χριστού και της Παναγίας; 

Οι Αλβανοί εθνικιστές φταίνε που εμείς απαλείψαμε από τα σχολικά βιβλία μας την εθνική μας ιστορία; 

Οι μετανάστες φταίνε που οι νεοέλληνες δεν γνωρίζουμε τη γλώσσα μας και επικοινωνούμε με greeklish; 

Οι Πακιστανοί ευθύνονται που οι Έλληνες δεν κάνουν παιδιά; 

Και οι λαθρομεταναστευτικές θρησκευτικές μειονότητες ενέχονται στο ότι εκκλησιάζεται μόνο το 1% του ελληνικού πληθυσμού και παρακάτω;
Γιατί είναι αλήθεια, ήμασταν ανέτοιμοι να τους δεχθούμε στην πατρίδα μας. Όχι λόγω οικονομικής δυσπραγίας και αυξημένης ανεργίας. Όσο γιατί δεν είχαμε κάτι μεγάλο να τους δώσουμε. Δεν τους εντυπωσίασε ούτε το ήθος μας ούτε η πίστη μας, γιατί δεν τα είδαν βιούμενα και φυσικά δεν ενδιαφέρθηκαν να τα σπουδάσουν απ’ τα βιβλία της ιστορίας μας. Όπου αυτοί οι άνθρωποι συνάντησαν μορφές που τρέφονταν απ’ την εθνική και θρησκευτική παράδοση του τόπου μας αλλοιώθηκαν.

Δεν βρήκαν οι περισσότεροι αγάπη, εκμετάλλευση βρήκαν. 

Δεν βρήκαν πολλοί απ’ αυτούς συμπόνια, αδιαφορία βρήκαν. 

Δεν βρήκαν οι περισσότεροι αγίους· ανθρώπους που για την ύλη μεριμνούν συνάντησαν.

Και τώρα τι θα κάνουμε;

Με όλα αυτά επιθυμούμε να φωτίσουμε μια άλλη πτυχή του μεγάλου μεταναστευτικού προβλήματος που βαραίνει αποκλειστικά τον καθένα μας. Χωρίς υποκρισία να βάλουμε το δάκτυλο στον «τύπο των ήλων» της προσωπικής μας ευθύνης, και να μετανοήσουμε πριν είναι ήδη πολύ αργά. Να καταλάβουμε δηλαδή πως σε διαφορετική περίπτωση οι άνθρωποι αυτοί θα ήταν η ευκαιρία του Θεού στη ζωή μας. Γιατί δεν είναι τραγικό κάποιοι να πηγαίνουν στα πιο απόμακρα μέρη της γης για να κηρύξουν τον Χριστό και εμείς, όχι μόνο να αδυνατούμε να ελκύσουμε τους αλλόθρησκους μετανάστες στην ορθοδοξία, αλλά και να κινδυνεύουμε να αφομοιωθούμε από αυτούς; Πριν λοιπόν καταλογίσουμε την όποια απειλή του έθνους μας σ’ αυτούς, ας παραδεχθούμε τη δική μας μεγάλη ευθύνη. Και ας θελήσουμε να επιστρέψουμε στην πίστη την ορθόδοξη συνειδητά. Στα αγνά ελληνικά ήθη και τα έθιμά μας. Στη ζωή του Ευαγγελίου του Χριστού. Σ’ αυτήν που ενέπνευσε όλους αυτούς που αγωνίστηκαν και μάτωσαν για να φτιάξουν πατρίδα.

Μπροστά στο τέλος;

Γιατί οποιαδήποτε πολιτική, εθνική ή οικονομική πρόβλεψη για την πορεία του έθνους μας μπορεί να διαψευσθεί και να πέσει στο κενό. Ο λόγος όμως του Θεού δεν πρόκειται να διαψευστεί. Αυτός ήδη δικαιώνεται στο ταλαίπωρο έθνος μας. «Δικαιοσύνη ὑψοῖ ἔθνος, ἐλασσονοῦσι δέ φυλάς ἁμαρτίαι» (Παροιμ. ιδ΄ 34). Η εφαρμογή της δικαιοσύνης, ο σεβασμός του αγίου νόμου του Τριαδικού Θεού εξυψώνει και δοξάζει ένα έθνος, ενώ οι αμαρτίες μειώνουν και εξαφανίζουν ολόκληρες φυλές.

Και έχει εμπειρία της αλήθειας αυτών των λόγων το έθνος μας από τη δική του ιστορία…

ΑΤΤΙΚΟΣ

ΨΩΜΙ - ΠΑΙΔΕΙΑ - ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ: αίτημα σε εκκρεμότητα

Το κείμενο δημοσιεύτηκε με τον τίτλο «Σαν χθες», στο περ. Η Δράση μας,
τχ. 533, Νοέμβριος 2015.

Ήταν σαν χθες. Γυρίζουν όλα στη μνήμη μου απόψε και αναδύουν τα ίδια αισθήματα κείνου του καιρού. Ζωντανεύουν πάλι τη νεανική δροσιά της ασυνθηκολόγητης εξέγερσης. Όμως το σήμερα συγκρατεί τα συναισθήματα. Μεταστρέφει περήφανες και ενθουσιαστικές σκέψεις.

Γυρίζει  η μνήμη σε πρόσωπα και καταστάσεις. Διαβάζει το χρόνο στιγμιαία και βγάζει τα συμπεράσματά της.

 Ήμουν δεν ήμουν τότε εικοσάρης φοιτητής του Πολυτεχνείου. Μεγαλωμένος με τα ιδανικά της ελευθερίας που φούσκωναν τότε –λόγω ηλικίας– τα νεανικά μου στήθη. Με τ’ Απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη χιλιοτριμμένα απ’ τις συνεχείς αναγνώσεις. Με τις οικογενειακές περγαμηνές στα βορειοηπειρωτικά βουνά στον πόλεμο του ’40 να βαραίνουν τους ώμους μου την παράδοση της λευτεριάς.

Γι’ αυτή τη δίψα της λευτεριάς κλείστηκα κι εγώ μέσα στη σχολή μου κείνο το απόγευμα. Έσφιξα τις γροθιές μου και φώναζα για ψωμί, παιδεία, ελευθερία. Όρθωσα κι εγώ τότε το ανάστημά μου ενάντια στην ξενόφερτη δουλεία. Ζητούσα μ’ όλο το νεανικό μου πείσμα την αυτοδιάθεση της χώρας μου. Επόμενος των ηρώων που τίναξαν πριν χρόνια πριν τον οθωμανικό ζυγό. Αυτών που προέταξαν τα στήθη σε σιδηρόφρακτες φασιστικές αυτοκρατορίες. Έβαζα στο πρόσωπό μου ένα βρεγμένο πανί και ύψωνα τη φωνή μου ενάντια στην ξενοκίνητη αμερικανόφερτη εισβολή της δικτατορίας στη ζυμωμένη με τη λευτεριά πατρίδα μου.

Δίπλα μου παιδιά σαν εμένα, αψηφούσαν τη στρατιωτική κινητοποίηση εναντίον μας. Δίχως άλλο και τώρα – χρόνια μετά – που το σκέφτομαι, όλοι μας είχαμε ιδανικά. Ποθούσαμε για λευτεριά. Θέλαμε δημοκρατικό κοινοβούλιο, ελευθεροτυπία, ελεύθερη διακίνηση απόψεων. Φωνάζαμε. Τολμήσαμε. Γίναμε ινδάλματα στα αμέσως επόμενα χρόνια. Είμαστε η γενιά του Πολυτεχνείου.

Σήμερα βλέπω τους γκρίζους κροτάφους μου. Γυρίζω μια στο νεανικό μας επαναστατικό και φιλελεύθερο αγώνα και μια στη σημερινή ελλαδική πραγματικότητα! Η γενιά μου ξαργύρωσε σχεδόν σύσσωμη στην τράπεζα της καθημερινότητας τα εύσημα της επανάστασής της. Πολιτικοί, άνθρωποι των γραμμάτων και της τέχνης, με τη βιτρίνα εκείνων των γεγονότων κατάφεραν να αστικοποιηθούν πλήρως στην ξενόφερτη και υλιστικοδυτικότροπη πραγματικότητα της εποχής. Η κομματική λερναία ύδρα κατάπιε τον αγώνα μας. Τόσο καταλυτικά, που λες και δεν έμεινε τίποτα από την πείνα και δίψα του τότε για ελευθερία και δημοκρατία.

Αυτό το έργο βέβαια το είχα ξαναδεί. Το είδα να παίζεται χρόνια σε βάρος των αγωνιστών του άδολου ’21. Πέσαν πάνω στην ανιδιοτελή φιλοπατρία ένα σωρό στρατευμένοι «ειδικοί» για να ερμηνεύσουν τη θυσιαστική φιλοπατρία των προγόνων τους με τα οικονομικά, πολιτικά και ιδεολογικά κριτήριά τους. Τους φόρεσαν την ιδεολογική στολή τους και τους δειγμάτιζαν στην ιστορική πασαρέλα, αδιαφορώντας για την άτιμη αδικία σε βάρος τους.

Το ξανάδα στο ίδιο μοτίβο με τους αδούλωτους του ’40. Τότε πού ἡ ιδεολογική αγκύλωση δε μπορούσε να δεχθεί ότι ο πρωθυπουργός του ΟΧΙ είχε τη φιλοπατρία ν’ ἀντιταχθεί στη φασιστική εισβολή.

Το είδα και πάνω μου. Στον προσωπικό μου αγώνα. Αυτόν που βάφτηκε επιμελημένα κόκκινος και εξαργυρώθηκε ευτελέστατα στα μικροπολιτικά συμφέροντα το μεταπολιτευτικής περιόδου.

Θλίβομαι σήμερα και κάθε τέτοια επέτειο. Θλίβομαι για την πατρίδα πού γέννησε τη δημοκρατία. Θλίβομαι για την Ελλάδα πού απέτρεπε πάντα μέσα στην ιστορική της πορεία την όποια υποδούλωση. Θλίβομαι γιατί λίγοι, ελάχιστοι, μπορούν να προσεγγίσουν και να αφουγκραστούν ελεύθερα και άρα αληθινά τις όποιες θυσίες των προγόνων τους. Λίγοι μπορούν να προσεγγίσουν τα γεγονότα της γενιάς του Πολυτεχνείου μακριά από πολιτικές, οικονομικές και ξενοκίνητες καπελώσεις. Άρα λίγοι αφουγκράζονται τη δίψα για λευτεριά. Τη θυσία και τη νεανική αυταπάρνηση της εξέγερσης.

Μα πιότερο θλίβομαι γιατί αυτή ἡ αδικία δεν έχει να κάνει με την υποτίμηση της δικής μου προσφοράς –τούτο ελάχιστα με νοιάζει– εκείνα τα χρόνια. Όσο έχει να κάνει με την αδυναμία να προσλάβουν οι πολλοί τον ηρωικό και φιλελεύθερο αγώνα του Πολυτεχνείου και της γενιάς του.

Κι όσο θα πλησιάζουμε την ιστορία με τις ιδεολογικές προκαταλήψεις μας, όσο θα γινόμαστε κάπηλοι της ασίγαστης δίψας των νέων κάθε εποχής για ελευθερία, τόσο θα στρώνουμε το χαλί στην όποια ξενόφερτη επιβουλή. Κι όσοι φωνάζουν σήμερα ενάντια στην ισοπεδωτική παγκοσμιοποίηση, ενάντια στον αφελληνισμό της «ευρωπαϊκής ιδέας», ενάντια στην προσπάθεια αποκοπής απ’ το ρίζες τις ρίζες της πολιτισμικής μας παράδοσης, ενάντια στη λήθη της εθνικής μας ιστορικής μνήμης, φωνάζουν –εγώ το αισθάνομαι– το ίδιο σύνθημα προσαρμοσμένο στο τώρα.

Ψωμί, παιδεία, ελευθερία, έξω ἡ ξένη κυριαρχία.

Πού να τα πω αλήθεια όλα αυτά ; Ίδια χθες, ίδια προχθές, ίδια μεθαύριο. Όμοια νιώθω κι εγώ. Ίδια χθες, ίδια προχθές, ίδια μεθαύριο. Ξεφεύγω από την ατομιστική συμφεροντολογία της εκμετάλλευσης της όποιας θυσίας και φθάνω στην ανόθευτη έφεση το πάντοτε νεανικής ψυχής για λευτεριά, δημοκρατία και ιστορική συνέχεια του τόπου μου. Δεν πετώ στα σύννεφα, όπως ειρωνικά υποστηρίζουν κάποιοι «ρεαλιστές». Γνωρίζω πολύ καλά αυτό πού έγραψε ὁ Γιώργος Θεοτοκάς, ότι «όσοι μιλούν τέτοια γλώσσα σε εποχές πού ξεσπάνουν και συγκρούονται οι φανατισμοί και τα εμφύλια μίση, δεν πρέπει βέβαια να περιμένουν πως θα βρουν τριγύρω κατανόηση και επιδοκιμασίες». [1]

Ένα πράγμα μόνο με παρακίνησε κι εμένα να γράψω. Το ίδιο πού παρακίνησε χρόνια πριν και τον Μακρυγιάννη «ότι τούτην την πατρίδα την έχομεν όλοι μαζί, και σοφοί και αμαθείς και πλούσιοι και φτωχοί και πολιτικοί και στρατιωτικοί και οι πλέον μικρότεροι άνθρωποι· όσοι αγωνιστήκαμεν, αναλόγως ο καθένας, έχομεν να ζήσωμεν εδώ. Το λοιπόν δουλέψαμεν όλοι μαζί, να την φυλάμεν κι όλοι μαζί, και να μην λέγη ούτε ο δυνατός ‘εγώ’, ούτε ο αδύνατος. Ξέρετε πότε να λέγη ο καθείς ‘εγώ’; Όταν αγωνιστή μόνος του και φκειάση, ή χαλάση, να λέγη ‘εγώ’· όταν όμως αγωνίζονται πολλοί και φκειάνουν, τότε να λένε ‘εμείς’. Είμαστε εις το ‘εμείς’ κι’ όχι εις το ‘εγώ’». [2]

[1] Γ. Θεοτοκάς, «Η ιδεολογική κρίσις της εποχής μας», στο  Στοχασμοί και θέσεις, πολιτικά κείμενα 1950-1966, τόμ. Β΄, εκδ. Εστία, Αθήνα 1996.

[2] Στρατηγού Mακρυγιάννη, Aπομνημονεύματα, τόμ. B΄, εκδ. Eλληνικά Γράμματα/Tα Nέα, Αθήνα 2006, σε ψηφιακή μορφή εδώ (Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού)