Την τελευταία φορά όμως στενοχωρήθηκε πολύ ο γέροντας…
Αν δεν έχεις πάει σ’ αυτή την πανέμορφη, παράξενη – από τα πανάρχαια χρόνια ελληνική γη...
Αν ποτέ δεν την είδες ή έστω δεν διάβασες με προσοχή και καρδιά την ιστορία της και τη γενοκτονία του πληθυσμού της, πώς να νιώσεις ως το βάθος τον πόνο στου Πόντιου την ψυχή;
Ο γέροντας αισθανόταν ότι το πείραγμα του σκάλιζε μια βαθιά πληγή.
Ένα πρωί κρέμασε την αφοπλιστική απάντηση σ’ ένα κεντρικό μέρος της ιερής Μονής.
Είχε φιλοτεχνήσει ένα ιστορικό χάρτη του Πόντου και είχε σημαδέψει πόλεις και ασκηταριά, πού έζησαν ή πέρασαν ή γεννήθηκαν εκεί ή ασκήθηκαν σε κείνους τους αγιασμένους τόπους πολλοί όσιοι και μάρτυρες.
Έκπληκτοι καλόγεροι και προσκυνητές διάβαζαν την επιγραφή:
- Ο Όσιος Θεοδόσιος Μητροπολίτης Τραπεζούντος.
- Ο Άγιος Ιωάννης ο Τραπεζούντιος.
- Ο Μεγαλομάρτυρας Θεόδωρος ο Στρατηλάτης, κάτοικος της Ηράκλειας του Πόντου.
- Ο Μεγαλομάρτυρας Θεόδωρος ο Τήρων από την Αμάσεια.
- Ο Όσιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος γεννήθηκε στην Παφλαγονία.
- Ο μάρτυρας Κορδάτος στην Νικομήδεια.
- Οι νεαροί αυτάδελφοι μάρτυρες Ευλάμπιος και Ευλαμπία.
- Η Αγία Ελένη, μητέρα του Μ. Κωνσταντίνου στη Βιθυνία.
- Ο Άγιος Σέργιος ο Μάγιστρος από την Παφλαγονία.
- Ο Άγιος Ανδριανός και η Αγία Ναταλία από τη Νικομήδεια.
- Οι 40 μάρτυρες από τη Σεβάστεια.
- Η μεγαλομάρτυς Κυριακή από τη Βιθυνία.
- Ο ιερομάρτυρας Φωκάς ο θαυματουργός και ο μάρτυρας Φωκάς ο Κηπουρός, από τη Σινώπη.
- Οι 20.000 μάρτυρες από τη Νικομήδεια.
Ο ιερομάρτυρας Βασίλειος ήταν Επίσκοπος Αμασείας. - Ο Όσιος Παυσίκακος Επίσκοπος Συνάδων είχε γεννηθεί στην Αμάσεια.
- Ο Όσιος Νικήτας ο Πατρίκιος προέρχεται από την Παφλαγονία.
- Ο Όσιος Στυλιανός ήταν Παφλαγόνας.
- Ο Όσιος Νίκων, ο «Μετανοείτε», καταγόταν από την Τραπεζούντα.
- Ο Όσιος Φιλέταιρος ήταν γιος του Έπαρχου της Νικομήδειας.
- Ο Άγιος Γρηγόριος Νεοκαισαρείας.
- Η Οσία Σοφία της Κλεισούρας.
Ατέλειωτη η αλυσίδα των παλαιών Αγίων του Πόντου, πού οι κρίκοι της συνεχίζονται με τους νεομάρτυρες.
Στό 18ο αιώνα σημειώνεται το μαρτύριο της δεκαπεντάχρονης, Αγίας Ελένης από τη Σινώπη.
Δεν λησμονούν οι Πόντιοι τον προύχοντα της Τραπεζούντας Νεομάρτυρα Παρασκευά,
Στις αρχές του περασμένου αιώνα προβάλλει η μορφή του Αγίου Γεωργίου Καρσλίδη από τον Πόντο, του οσίου και ομολογητού, στη Δράμα (1901-1959).
Το πλήθος των Αγίων του Πόντου,



